Mevcut sistemde fazla prim ödeyenin daha düşük emekli aylığı ile karşılaştığı "paradoks" sona eriyor. Ekonomi yönetiminin gündemindeki yeni düzenleme ile sistemde kalan ve çalışmaya devam edenlerin daha yüksek aylık alacağı "kazandıran" bir modele geçiliyor.
Sosyal güvenlik sisteminde uzun süredir tartışılan ve çalışanların emeklilik planlarını doğrudan etkileyen maaş hesaplama yönteminde köklü bir değişikliğe gidiliyor. Emeklilik yaşı dolsa bile çalışmaya devam eden vatandaşların, mevcut sistemdeki hesaplama yöntemleri nedeniyle gelir kaybı yaşaması, ekonomi yönetimini harekete geçirdi.
SGK uzmanları ve ekonomi bürokrasisinin üzerinde çalıştığı yeni model, sistemi erken terk etmeyi teşvik eden yapıyı ortadan kaldırarak, istihdamda kalınan süreyi ödüllendirmeyi hedefliyor.
Mevcut Sistemin Çıkmazı: "Çalıştıkça Düşen Maaş"
Mevcut emeklilik sistemi, özellikle asgari ücret ve buna yakın seviyelerde prim ödeyen çalışanlar için ciddi bir dezavantaj oluşturuyor. Sistemin mevcut algoritmasına göre, emeklilik kriterlerini (yaş ve prim günü) doldurduktan sonra çalışmaya devam eden kişilerin bağlanacak emekli aylıklarında, enflasyon ve büyüme katsayılarının etkisiyle düşüşler yaşanabiliyor.
Konuyu değerlendiren SGK eski Başmüfettişi İsa Karakaş, bu durumu "sosyal güvenliğin temeline dinamit koyan bir paradoks" olarak tanımlıyor. Karakaş’a göre mevcut yapı, sigortalıları sistemde tutmak yerine, "Bir an önce emekli ol, yoksa alacağın maaş düşecek" mesajı vererek erken emekliliğe zorluyor. Bu durum, nitelikli iş gücünün piyasadan çekilmesine ve SGK'nın aktüeryal dengesinin bozulmasına neden oluyor.
Yeni Modelin Şifreleri: OVP ile "Mali Restorasyon"
Hükümetin Orta Vadeli Programı (OVP) kapsamında şekillenen yeni düzenleme, sadece bir maaş zammı değil, sistemin genel bir "mali restorasyonu" olarak kurgulanıyor. Masadaki yeni modelin temel prensibi "hakkaniyet" üzerine kurulu.
Yeni sistemin devreye girmesiyle birlikte beklenen kritik değişiklikler şunlar:
- Çalıştıkça Kazandıran Katsayı: Emeklilik şartlarını sağladığı halde çalışmaya devam edenler için özel bir katsayı sistemi devreye alınacak. Böylece kişi sistemde kaldığı her ay için, emekli olduğunda alacağı maaşı artırabilecek.
- Prim Gün Sayısının Değeri Artıyor: Sadece ödenen prim tutarı değil, prim ödenen gün sayısının da aylık bağlama oranına pozitif etkisi güçlendirilecek.
- Erken Kaçışın Önlenmesi: Nitelikli iş gücünün sistemde kalması teşvik edilerek, SGK'nın prim gelirlerinin artırılması sağlanacak.
Yeni Nesil Çalışma Modelleri Entegre Edilecek
Hazırlıkları süren reform paketi, sadece maaş hesaplamalarını değil, değişen iş dünyasının dinamiklerini de kapsıyor. Uzaktan, hibrit ve esnek çalışma modellerinin sosyal güvenlik şemsiyesi altına tam entegrasyonu sağlanarak, bu alanlardaki kayıt dışılığın önüne geçilmesi hedefleniyor. Ayrıca SGK'nın bilişim altyapısının yapay zeka destekli denetim mekanizmalarıyla güçlendirilmesi ve teşvik sistemlerinin sadeleştirilmesi de reformun diğer ayaklarını oluşturuyor.
Düzenlemenin yasalaşmasıyla birlikte, "fazla çalışanın cezalandırıldığı" algısının kırılarak, istihdamda sürekliliğin esas alındığı daha adil bir emeklilik döneminin başlaması bekleniyor.