Anadolu’nun kalbinde sönmüş bir volkanik kaya kütlesinin eteklerinde kurulan Afyonkarahisar, tarih sahnesinde sadece lezzetleriyle değil, stratejik önemiyle de başrol oynadı. Şehrin az bilinen antik adı 'Nikopolis', aslında yüzyıllar öncesine dayanan bir zaferin nişanesi.
Afyonkarahisar, sarp kayalıkların üzerine kurulu kalesi ve çevresinde şekillenen binlerce yıllık yerleşim tarihiyle Anadolu medeniyetlerinin kilit noktalarından biri olmaya devam ediyor. Hititlerden Friglere, Roma’dan Osmanlı’ya uzanan bu köklü geçmiş, şehrin isminde de derin izler bıraktı. Özellikle Bizans döneminde şehre verilen "Nikopolis" ismi, Afyonkarahisar’ın "Zafer Şehri" olarak anılmasının tarihsel temelini oluşturuyor.
Hititlerden Günümüze Uzanan Kökler
Afyonkarahisar şehir merkezinin tarihi, MÖ 3000'li yıllara kadar uzanan derin bir geçmişe sahip. İlk yerleşimlerin Hattiler döneminde başladığı bölge, MÖ 2000'li yılların ortalarında Hititlerin egemenliğine girdi. Hititler döneminde, bugün şehrin simgesi olan kalenin etrafındaki yerleşim "Hapanuva" olarak adlandırılıyordu.
Hitit İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından sahneye çıkan Frigler, MÖ 1000 civarında bölgeye hakim oldu. Frigler, sarp kayalıkların üzerine kurulu kaleye "Akronium" adını verdi. Bu isim zamanla dönüşerek, kale eteklerindeki şehir yaşamının da bir parçası haline geldi.
"Nikopolis": Zaferin Tescillendiği İsim
Şehrin tarihsel kimliğindeki en çarpıcı değişimlerden biri Bizans İmparatorluğu döneminde yaşandı. Bölge, Arap akınlarına karşı Bizans savunmasının en önemli hatlarından biriydi.
Tarihi kayıtlara göre Bizans İmparatoru III. Leo, MS 740 yılında gerçekleşen Akroinon Muharebesi’nde (Acroinon Battle) Emevi ordularına karşı kritik bir zafer kazandı. Bu askeri başarının ardından İmparator III. Leo, şehri onurlandırmak amacıyla ismini Yunanca "Zafer Şehri" anlamına gelen "Nikopolis" olarak değiştirdi. Bu isimlendirme, şehrin sadece bir yerleşim yeri değil, aynı zamanda askeri ve stratejik bir zafer anıtı olarak görüldüğünün en somut kanıtı oldu.
Türk Hakimiyeti ve "Karahisar" Kimliği
- yüzyılda Türklerin Anadolu'daki ilerleyişiyle birlikte şehrin kaderi bir kez daha değişti. Selçuklu egemenliğine giren bölge, kalenin renginden ve heybetinden dolayı "Karahisar" olarak anılmaya başlandı.
Anadolu Selçuklu Devleti döneminde, özellikle vezir Sâhib Ata Fahreddin Ali’nin bölgedeki imar faaliyetleri ve yönetimi nedeniyle şehre "Karahisar-ı Sahib" (Sahib'in Karahisar'ı) adı verildi. Sâhib Ataoğulları Beyliği'ne başkentlik yapan şehir, daha sonra Germiyanoğulları ve nihayetinde Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katıldı.
Osmanlı arşivlerinde "Karahisar-ı Devle" ve "Karahisar-ı Sahib" olarak geçen şehir, bölgede yoğun olarak yetiştirilen haşhaş (opium/afyon) bitkisi nedeniyle 17. yüzyıldan itibaren "Afyonkarahisar" olarak anılmaya başlandı. Cumhuriyet döneminde uzun süre kısaca "Afyon" olarak bilinen ilin adı, 2005 yılında Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilen kanunla resmen ve yeniden "Afyonkarahisar" oldu.
Antik çağın "Hapanuva"sından Bizans'ın "Nikopolis"ine ve Türklerin "Karahisar"ına uzanan bu yolculuk, şehrin isminin sadece bir etiket değil, tarihsel olayların canlı bir özeti olduğunu gösteriyor.